Osiągnięcia architektury XVI wieku

Głównym ośrodkiem sztuki był Rzym, który za pontyfikatu Juliusza II i Leona X osiągnął krótkotrwały, lecz niezwykły szczyt rozwoju. Był to okres metodycznych badań ruin Rzymu, pierwszej myśli o ochronie zabytków, bezkrytycznego uwielbienia antyku. Duże w tym okresie znaczenie mial traktat Witruwiusza. Stał się on przewodnikiem architektów. Inspirowano się starorzymskim opracowaniem porządków greckich, ulubione było zwłaszcza piętrzenie porządków jeden nad drugim, do czego wzorem mógł być amfiteatr Flawiuszów - Koloseum. Niemały wpływ inspirujący miał także Panteon. Ponadto w XVI wieku stosowano tak zwany wielki porządek - przeprowadzenie pilastrów lub kolumn przez całą wysokość fasady. (Pałac Konserwatorów Michała Anioła, pałac Valmarana Palladia). Tak więc, te same detale stosowane inaczej dają też inne efekty. W stosunku do XV wieku uderza większy monumentalizm, bryły są bardziej zwarte, zamknięte, dekoracja rygorystycznie podporządkowana tek-tonice (bywa, że jest to wręcz czysta architektura, bez dekoracji). Zanika fasadowość, płaszczyznowość murów ukształtowanych teraz na sposób bardziej rzeźbiarski (bazylika Palladia, kościół św. Piotra projektu Michała Anioła). Najbardziej klasyczny charakter miały dzieła zło-tego okresu - początków XVI wieku. Głównymi zasadami rządzącymi kompozycją były harmonia, miara, ład, czytelność. Budowle oparte były na rytmie i symetrii, a koncepcje centralne szczególnie ulubione - jako najbardziej idealne, doskonale. Kierunki horyzontalne nadal zaznaczano dość stanowczo. Proporcje także obliczano matematycznie, przeprowadzając analogie z proporcjami ciała ludzkiego uważanego za najdoskonalszy wzorzec.