Osiągnięcia architektury XV wieku

W XV wieku architekturę cechowała prostota, czytelność bryły. Inspirowano się architekturą antyczną, swobodnie czerpiąc z niej poszczególne elementy i ogólnego ducha. Dzieła odznaczały się spokojnym rytmem i harmonią, unikano spięć i kontrastów, zdecydowanie przeważały kierunki horyzontalne. Głównym ośrodkiem rozwoju była Florencja. Dzieła były niewielkich rozmiarów, a dekoracja bardzo oszczędna. Piękna budowli upatrywano wówczas (jak również w następnym stuleciu) w matematycznie wyliczonych proporcjach. Tym zagadnieniem interesował się głównie Alberti, wskrzeszający niektóre poglądy pitagorejczyków i Platona. Alberti zachwycał się pięknem natury i uważał, że budowla winna odzwierciedlać harmonię budowy świata. Jego słowa: Budynek jest jakby stworzeniem żyjącym i przy nadawaniu mu ostatecznej formy należy naśladować naturę - można by odnieść do architektury XX wieku, tak nowocześnie ujmuje w tym sformułowaniu funkcję i formę architektury. W XV wieku został odnaleziony starożytny traktat Witruwiusza o architekturze, co pozwoliło architektom oprzeć się nie tylko na studiach ruin Rzymu, ale i na teorii sztuki starożytnej. W XV wieku wprowadzono też wszystkie ważniejsze detale architektoniczne inspirowane antykiem oraz zasadnicze typy budowli. Do najważniejszych należy zaliczyć stworzenie pałacu z arkadowym dziedzińcem, planu i fasady kościoła (Santo Spirito, San Andrea, Santa Maria Novella), wreszcie zastosowanie po raz pierwszy piętrzenia porządków (pałac Rucellai). Charakterystyczne są fasady o płaszczyznowo-linijnym rozwiązaniu.