Architekci XV wieku

Ojcem architektury renesansowej jest architekt, złotnik i rzeźbiarz, florentczyk Filippo Brunelleschi. Studiował w Rzymie, a działał w swym rodzinnym mieście. Pierwszy z wielką swobodą nawiązywał do znanych sobie dzieł antycznych, zarówno w zasadach kompozycji, jak i detalach architektonicznych. Jego dzieło - monumentalna kopuła katedry Santa Maria del Fiore otwiera renesans w architekturze. Kopuła zdaje się nawiązywać do zarzuconej w gotyku formy antycznej, w rzeczywistości jednak jest przedłużeniem konstrukcyjnych zdobyczy stylu gotyckiego, a właściwa jej nazwa brzmi "sklepienie klasztorne". Brunelleschi zbudował ją bez użycia rusztowań, gdyż opiera się na ośmiu potężnych stromych żebrach, między które wprowadzono żebra cieńsze. Ten konstrukcyjny szkielet został wypełniony, by utworzył spoistą powłokę, a następnie połączony z drugą, wewnętrzną łupiną. Tak powstała żebrowa, dwupowłokowa kopuła osadzona na bębnie i zwieńczona smukłą latarnią cylindryczną, mniejszą budowlą z oknami oświetlającymi od góry wnętrze czaszy. Filippo Brunelleschi był najprawdopodobniej twórcą pałacu Pitti, potężnej budowli (38 m wys.) o surowym, ciężkim - ze względu na swoją funkcję obronną - wyglądzie. Pałac został później rozbudowany. Artyście przypisuje się jego część środkową. W fasadzie pałacu zastosowano po raz pierwszy rustykę. Całość składa się z trzech kondygnacji oddzielonych od siebie gzymsami z galeryjką arkadową. Jednostajny mechaniczny rytm okien podkreśla jeszcze surowość wyglądu budowli. Dzieło to jest jednak pierwszym renesansowym pałacem o zamkniętej kubicznej bryle z dziedzińcem pośrodku. Santo Spirito Brunelleschiego we Florencji jest trójnawową bazyliką na planie krzyża łacińskiego z kopułą na skrzyżowaniu nawy głównej, z transeptem, z prezbiterium zamkniętym prostokątnie. Plan jest zwarty. Długość nawy głównej wraz z prezbiterium da się podzielić na sześć kwadratów, ramiona transeptu tworzą dwa dalsze, tej samej wielkości. Nowością jest tu rozwiązanie nawy bocznej, która obiega wokół cały plan krzyża.